Odzyskiwanie danych z dysku zewnętrznego, co robić i ile to kosztuje

Trzy rodzaje awarii dysku zewnętrznego

Dysk zewnętrzny to zwykle dysk talerzowy HDD albo SSD w obudowie z mostkiem USB. Awarie dzielą się na trzy grupy i od ich rozpoznania zależy droga odzysku oraz koszt.

• awaria logiczna: dysk jest widoczny, ale system prosi o formatowanie, pliki zniknęły albo katalogi są puste,
• awaria elektroniczna: dysk nie wykazuje życia, nie kręci się, nie świeci lub jest bardzo gorący po podłączeniu,
• awaria mechaniczna: słychać stuki, zgrzyty lub powtarzające się kliknięcia, dysk raz się rozkręca, raz nie.

Do tego dochodzi czwarty, częsty przypadek, czyli uszkodzenie obudowy z mostkiem USB, a nie samego dysku. Dysk bywa wtedy zdrowy, a tylko adapter nie działa. Serwis potrafi wyjąć dysk i podłączyć go bezpośrednio, co często kończy się sukcesem.

Czego nie robić z uszkodzonym dyskiem zewnętrznym

To najważniejsza część tego artykułu, bo większość strat powstaje po wystąpieniu awarii, a nie w jej trakcie.

• Nie włączaj dysku, który stuka lub zgrzyta. Każda minuta pracy może rysować talerz głowicą.
• Nie wstrząsaj dyskiem i nie opukuj go. Stare porady o uderzaniu w obudowę kończą się zniszczeniem powierzchni.
• Nie otwieraj obudowy dysku talerzowego. Wnętrze wymaga pomieszczenia o kontrolowanej czystości, a pyłek wystarcza do uszkodzenia powierzchni.
• Nie uruchamiaj naprawy błędów dysku ani formatowania, jeśli system o to prosi.
• Nie zapisuj nic na dysku z błędem logicznym, w tym programów do odzysku.
• Nie podłączaj dysku do kolejnych zasilaczy i kabli bez sensu. Zwarcie w elektronice pogłębia szkody.
• Nie wkładaj dysku do zamrażarki. To mit, który powoduje kondensację wody.

Gdy dysk zaliczył upadek, nawet jeśli po nim działa, traktuj go jako uszkodzony i zrób kopię najważniejszych plików przy pierwszej okazji.

Jak wygląda odzysk

Przy awarii logicznej serwis tworzy obraz dysku na zdrowym nośniku i dopiero z niego odtwarza strukturę katalogów i pliki. Pracuje się na kopii, więc oryginał nie jest obciążany. Czas zależy od pojemności i liczby plików, a typowo mieści się od jednego do kilku dni roboczych, bo kopiowanie kilku terabajtów trwa. Przy awarii elektronicznej wymienia się lub naprawia płytkę kontrolera, często z przeniesieniem układów z pamięcią adaptacyjną, która jest unikalna dla każdego egzemplarza. Przy awarii mechanicznej głowice wymienia się w czystym stanowisku, a następnie tworzy obraz uszkodzonego dysku. To najbardziej złożona i najdroższa ścieżka, a szanse zależą od stopnia zniszczenia talerzy. Dyski SSD wymagają innego podejścia niż talerzowe, bo dane są rozproszone po kostkach pamięci, a kontroler stosuje szyfrowanie i mapowanie. Odzysk z SSD po awarii kontrolera jest wykonalny, ale trudniejszy, więc nie odkładaj decyzji.

Ile kosztuje odzyskiwanie danych z dysku zewnętrznego

Podajemy typowe widełki rynkowe. To nie oferta, a punkt odniesienia dla oceny wyceny.

• awaria logiczna na sprawnym nośniku: od 200 do 600 zł,
• awaria elektroniczna z naprawą płytki: zwykle górna część widełki lub nieco więcej,
• awaria mechaniczna z wymianą głowic lub uszkodzonymi talerzami: od 800 do 3000 zł,
• szybka realizacja: dopłata, o którą warto zapytać przed zleceniem,
• nowy nośnik na odzyskane dane: czasem osobna pozycja, więc sprawdź, czy jest w cenie.

Dobry serwis wycenia usługę po wstępnej ocenie i opisuje, jaki wynik jest realny. Zapytaj, co dzieje się z opłatą, gdy dane nie dadzą się odzyskać, bo praktyki bywają różne. Wartość danych powinna decydować o wyborze: rodzinne zdjęcia, dokumentacja firmy czy projekt, nad którym pracowałeś miesiącami, są warte więcej niż górna granica widełki.

Kiedy iść do serwisu

Idź od razu, gdy dysk stuka, nie jest rozpoznawany, ma ślady upadku, grzeje się lub gdy dane są dla Ciebie ważne, a nie masz ich kopii. Idź też wtedy, gdy próba odzysku programem nie pokazała wszystkich plików. Samodzielnie możesz spróbować, gdy dysk jest sprawny, a skasowałeś pliki przed chwilą, ale zrób to z obrazu, nie z oryginału. Gdy nie wiesz, w której grupie jest Twoja awaria, opisz objaw. Analiza objawu wskaże prawdopodobną przyczynę i widełki kosztu, a diagnoza dla zgłaszającego jest bezpłatna.

Jak nie wrócić do tego problemu

Zasada 3-2-1 jest prosta i działa: trzy kopie ważnych danych, na dwóch różnych typach nośników, z czego jedna poza domem lub biurem. Dysk zewnętrzny nie jest kopią, jeśli jest jedynym miejscem, w którym pliki istnieją. Przenoś dysk delikatnie i nie używaj go na kolanach, na łóżku czy na miękkiej powierzchni, gdzie łatwo go przewrócić. Odłączaj go przez bezpieczne usuwanie, zwłaszcza po zapisie dużych plików. Wymieniaj dyski używane od kilku lat, nawet jeśli działają. Więcej o procesie znajdziesz na stronie: odzyskiwanie danych.

Szyfrowanie i hasła na dysku zewnętrznym

Wiele dysków zewnętrznych ma wbudowane szyfrowanie sprzętowe albo program z hasłem, a część użytkowników włącza szyfrowanie systemowe. Przy awarii takie zabezpieczenie komplikuje odzysk, bo bez klucza surowe dane są bezużyteczne. Jeśli dysk był szyfrowany, znajdź klucz odzyskiwania lub hasło jeszcze przed wizytą w serwisie i powiedz o szyfrowaniu przy zgłoszeniu. Nie zmieniaj hasła po awarii i nie resetuj programu szyfrującego, bo reset zwykle kasuje klucz. Jeśli hasła nie pamiętasz, opisz to szczerze. Serwis oceni, czy odzysk ma sens, zanim zaczniesz ponosić koszty. Dobrą praktyką jest trzymanie hasła w menedżerze haseł i kopii klucza w osobnym miejscu niż sam dysk.

Jeśli dysk służy firmie, dodaj do zgłoszenia informację o rodzaju danych, takich jak księgowość, projekty albo bazy, bo od nich zależy kolejność odzyskiwania. Najpierw odtwarza się katalogi o najwyższym znaczeniu, a pozostałe po zatwierdzeniu wyceny. Dzięki temu w pilnych sytuacjach da się wrócić do pracy po jednym dniu, bez czekania na pełny odzysk wielu terabajtów.